DONGDIWEN BRIEF
BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Veteranu tinan 24, Sebastião Soares “Mau Kori” nuudar sasin moris iha tempu luta, konta momoria kompanheiru sira mate iha fatuk kuak foho Matebian.
Nia espresa, paregrinasaun lao ain tuir suvida husi matebian hun too fatin fatuk kuak neebe Timor oan barak ho distansia metru 2.500, neebe involve husi entidades oin oin, tuir Maukori, peregrinasaun nee lori hanoin fila fali ba memoria dolorosa kona-ba maluk sira, tanba iha tempu neeba iha kuak ida neebe Timor-oan kuaze ema 70 hela iha kuak laran. Husi sira nee balu hakilar husi kuak laran, hateten katak sira sei moris, maibe situasaun la permite sira neebe iha liur atu salva sira.
“Bainhira ami rona sira hakilar, dehan ami moris hela, ami iha liur atu halo saida? Situasaun la permite. Fatuk neebe taka odamatan kuak nian laos buat kmaan ka buat kiik. Bombardeamentu mak hatidin fatuk no taka metin odamatan. Ita atu halo saida atu bele salva sira?,” Sebastião konta ba STL hafoin remata serimonia komemorasaun loron FALINTIL ba dala 51 iha Abu Matebian, Kinta (20/08/2026).
Nia konsidera, situasaun nee sai kestaun moral no afeta tebes sentimentu ba kombatentes sira neebe hela iha liur, tanba hatene maluk Timor oan sira iha fatuk laran sei moris, maibe labele salva malu, tanba kestaun situasaun iha momentu neeba la permite.
Nia esplika, fatuk kuak neebe sira uza nuudar fatin refuji laos kuak kiik, maibe kuak neebe ema barak bele tama ba laran. Sira neebe mate iha kuak laran laos ema husi fatin ida deit, maibe mai husi area diferente kompostu husi Munisipiu Lautem, Baucau no Viqueque.
“Lospalos mos iha, Baucau no Viqueque mos iha. Iha kompanheiru Ologari nia familia hotu iha neeba. Tanba kuak nee laos kuak kloot. Ema barak tama ba laran mak ema hatun bombardeamentu mai hodi taka tiha kuak. Ita kalkula katak ema 70 resin hela iha kuak laran,” nia kalkula.
Mau Kori sublina, durante bombardeamentu iha Foho Matebian, atake bombardeiamentu husi militar Indonezia nian laos husi lalehan deit, maibe husi tasi no kalohan leten, iha neebe situasaun nee halo salva malu iha momentu neeba.
“Momentu iha Foho Matebian, bombardeamentu laos husi lalehan deit, maibe husi tasi no lalehan. Tanba nee, iha momentu neeba ita atu salva malu mos difisil. Ita lori saida mak iha atu sae no hasai fatuk, atu sira bele sai? Situasaun nee la permite duni,” Maukori haktuir.
Iha fatin hanesan, Familia Martires husi Suku Uaibobo, Postu Administrativu Ossu, Munisípiu Viqueque, Teofilo Freitas Belo Amaral espllika, iha tinan 1975 bainhira indonezia invade iha Timor Leste povu hotu hamriik hamutuk sai lian ida no ema ida deit ho surik no dima hasoru indonezia, tanba lakohi atu Timor ukun nasaun seluk. Mak durante prosesu luta, kombatentes no povu sira balu tenke ba foho Kablake, husi tasi feto no tasi mane ba iha Uaimori no balu tenke subar no halo guerrilha iha Foho Matebian neebe rezulta familia barak mate, tanba hetan atake bombardeiamentu husi militar Indonezia.
Maibe tinan naruk ona martire hirak nee ruin sei iha hela foho Matebian, tanba nee husu ba Governu atu buka solusaun ba restu korpu familia sira neebe mate no lakon iha Foho Matebian durante luta libertasaun nasional.
“Ami mai hanesan oan kiak, la hatene buat ida. Maibe ohin Timor nia inan aman mai ona ita halo serimonia nee iha Dailari Matebian nia hun, tur ona iha nee, hanoin ba nusa mak ami nia inan aman, maun alin mate iha foho laran bele fila fali ba nia uma fatin,” Teofilo husu.
Nia konsidera, foho Matebian sai sasin ba sakrifisiu no luta povu Timor Leste, tanba foho refere fase ho raan no falun ho ruin husi sira neebe mate durante funu, nunee Estadu Timor Leste deside selebrasaun loron kriasaun FALINTIL ba dala 51 deside realiza iha foho Matebian hodi fo onra ba martires sira iha foho refere.
Nia husu ba Parlamentu Nasional, Governu no Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL atu hamutuk iha lian ida hodi buka solusaun ba restu korpu martires sira.
“RDTL hamriik ona, Parlamentu, Governu, tantu Xefe Estadu Maior Jenerál, tanba uluk lian ida ita halo funu manan ona, agora mos tenke lian ida fo solusaun ba mate no ruin sira, lori fila fali ba nia uma fatin,” Teofilo akresenta.
(tom)
来源:STL 新闻。本站保留原文入口,方便读者交叉核验。